fbpx

Trening > Teoria treningu > Trening

Ojcowie treningu: Tudor Bompa i periodyzacja

Tudor Bompa to pochodzący z Rumunii naukowiec i trener, który wywarł ogromny wpływ na rozwój teorii treningu sportowego w ostatnich pięćdziesięciu latach. Nazywany jest „ojcem periodyzacji”, bo podział treningu na fazy to jeden z najważniejszych tematów, którymi się zajmował.

Jest chyba jedynym trenerem na świecie, który trenował mistrzów olimpijskich w dwóch kompletnie różnych dyscyplinach sportu: w lekkiej atletyce i wioślarstwie.

W rankingu ważnych postaci światowego treningu, o których nie słyszała nigdy szeroka publika, Tudor Bompa z pewnością znalazłby się wysoko. Chociaż napisał kilkanaście książek, wydanych w kilkudziesięciu językach, były to głównie tomy przeznaczone dla specjalistów, pisane fachowym, hermetycznym językiem. Sławę zdobył wydanym w 1963 roku dziełem „Periodyzacja: teoria i metodyka treningu”. Do dzisiaj ukazało się pięć nowych wydań tej książki i pozostaje ona jednym z podstawowych podręczników akademickich w kształceniu trenerów na całym świecie.

Początki i periodyzacja

W młodości Bompa uprawiał lekką atletykę, biegi narciarskie i wioślarstwo. W tej ostatniej dyscyplinie wystąpił nawet na Igrzyskach Olimpijskich w Melbourne 1956 roku. Po zakończeniu kariery równocześnie podjął pracę naukową oraz zajęcia praktyczne: został trenerem rumuńskiej oszczepniczki Mihaeli Penes, która zdobyła złoty medal olimpijski w 1970 roku w Tokio. Jest chyba jedynym trenerem na świecie, który trenował mistrzów olimpijskich w dwóch kompletnie różnych dyscyplinach sportu: w lekkiej atletyce i wioślarstwie.

Periodyzacja, czyli następowanie po sobie różnych faz treningu, była znana w sporcie od dawna. Jednak dopiero badania Bompy uporządkowały i zrewolucjonizowały tę dziedzinę. Początkowo Rumun zajmował się niemal wszystkimi działami treningu i dyscyplinami, w kolejnych latach skupił konkretnie na treningu i periodyzacji siły oraz mocy. Dzisiaj mieszka w Kanadzie jako emerytowany profesor jednego z tamtejszych uniwersytetów i najbardziej znany jest właśnie w świecie treningu siłowego.

Twierdzenia Bompa

Większość jego tez oparła się upływowi czasu, a nowoczesny trening nadal opiera się na podstawach, które sformułował Bompa. Dotyczy to niemal wszystkich zagadnień: tego, co robimy zimą, a co latem, jakie bodźce należy stosować w różnych dyscyplinach, jakie akcenty, jak często, w jakiej kolejności, jak długo trwa regeneracja. Chociaż dzisiaj często mówi się o końcu periodyzacji, ze względu na wydłużony okres startowy w wielu dyscyplinach, profesor Bompa twierdzi, że jest to po prostu przekształcenie jego systemu. Zawdzięczamy mu przynajmniej częściowo taki, a nie inny kształt planów treningowych, nawet gdy o tym nie wiemy.

Rumuński naukowiec przyczynił się więc do sportowej dominacji państw zza żelaznej kurtyny w latach 70. i 80. XX wieku.

Jedną z takich ważnych do dzisiaj zasad jest „od treningu ogólnego do wyspecjalizowanego”. Dotyczy to zarówno planu rocznego, jak i wieloletniego. Młodzi zawodnicy powinni z początku skupić się na wszechstronnym rozwoju, a dopiero z czasem specjalizować w jednej konkurencji. Z drugiej zaś strony przygotowanie do sezonu zaczynamy od treningu ogólnego, a im bliżej docelowych zawodów, tym bardziej stosowane bodźce powinny symulować warunki startowe. Stosowanie długich biegów przed startem w maratonie to nic innego jak realizacja tej zasady, podobnie jak bieganie odcinków w tempie startowym przez średniodystansowców.

Ponieważ Bompa pracował w państwie będącym pod silnym wpływem Związku Radzieckiego, jego tezy szybko zostały przechwycone przez sowieckich trenerów. Periodyzacja w naukowej formie pojawiła się najpierw w treningu zawodników radzieckich, dopiero potem stopniowo przenikała na Zachód. Rumuński naukowiec przyczynił się więc do sportowej dominacji państw zza żelaznej kurtyny w latach 70. i 80. XX wieku. Periodyzacja do tego stopnia zrosła się ze szkołą sowiecką, że z czasem pojawiły się opinie, że to Tudor Bompa przepisał swoje tezy z myśli radzieckich naukowców, a nie odwrotnie.

Obustronne korzyści

Z jednej strony gigantyczny sukces sowieckiego systemu sportowego pomógł rumuńskiemu profesorowi. Jego książki i tezy okazały się na Zachodzie sensacją, co zapewniło mu sławę w kręgach naukowych i dobrą posadę uniwersytecką. Przez wiele lat, podobnie jak np. Arthur Lydiard, objeżdżał świat, wykładając i propagując zasady treningu sportowego. Ale z drugiej – gdy ujawniono masową skalę dopingu w komunistycznym sporcie, jakaś część tej złej sławy przylgnęła też do niego. Sowiecki trening i periodyzacja utożsamiane są z dopingiem, chociaż prace Tudora Bomby nie mają z nim nic wspólnego.

Marcin Nagórek, „Tudor Bompa – ojciec periodyzacji” Bieganie, październik 2012

mm
Marcin Nagórek

Podoba ci się ten artykuł?

0 / 5. 0

Przeczytaj też

Na przełomie października i listopada na Azorach odbyły się nieoficjalne mistrzostwa świata w biegach górskich. Pięciodniową imprezę Golden Trail Championships wygrał Polak, Bartłomiej Przedwojewski. Zawodnik opowiedział nam o starcie w zawodach, przygotowaniach w dobie pandemii […]

Bartłomiej Przedwojewski: „Staram się zachowywać równowagę pomiędzy bieganiem a pracą”

„Sport to zdrowie”! Jednak, aby tak było musimy mocno o siebie zadbać, nie tylko na treningu, ale także przed i po nim. Stawy to jedne z ważniejszych ruchomych elementów układu kostno-stawowego u biegaczy, dzięki którym […]

Co jeść, by dbać o stawy? 8 wskazówek, które pomogą ci biegać bez kontuzji

Czym charakteryzuje się odzież marki Brubeck? Czy warto zainwestować w ubrania polskiego producenta? A co najważniejsze – jak poszczególne elementy biegowej garderoby od Brubeck sprawdzają się w praktyce? Pierwszy raz o marce Brubeck usłyszałem kilka […]

Brubeck – jak się biega w ubraniach polskiej marki? – [test+KONKURS]

Czasy mamy niepewne, a może być jeszcze gorzej. Na ulicach coraz częściej można spotkać bandytów z pałkami teleskopowymi. Dlatego, w trosce o naszych czytelników, przedstawiamy poradnik taktyczny: ucieczka przed pościgiem oraz sposoby przygotowania.

Jak uciec przed pościgiem. Poradnik taktyczny

Unikalny design, zwrot energii, lekkość i poczucie komfortu. Tym charakteryzuje się najnowszy model w kolekcji marki ASICS – NOVABLAST. Buty są przeznaczone szczególnie dla tych osób, które chcą czerpać z biegania jeszcze więcej radości. Odważna […]

Nowość dla nowej generacji biegaczy. ASICS NOVABLAST – lekkość, wydajność i satysfakcja po kolejnych kilometrach

Od 1979 r. wiedział, co będzie robił w każdą ostatnią (z małymi wyjątkami) niedzielę września. Zawsze stawiał się w pełni gotowy na starcie Maratonu Warszawskiego. Jednak w kolejnych latach już go z nami zabraknie. Franciszek […]

Nie żyje Franciszek Sojka – jedna z legend Maratonu Warszawskiego

Chociaż brzmi to przewrotnie, coraz trudniej wyobrazić sobie biegi z udziałem kilku tysięcy osób, odbywające się jeszcze w 2020 r. Jest jednak takie miejsce na świecie, w którym są one… niemal na porządku dziennym! Wydarzenia […]

Bieg na kilka tysięcy osób w 2020 roku? To dzieje się naprawdę!

Najbliższy rok przyniesie ogromne zmiany w bieganiu. Prawdopodobnie po pandemii staniemy w obliczu biegowego świata po rewolucji. Dowiedz się, jakie zmiany prognozujemy i na co trzeba się przygotować.

Jak pandemia zmieni bieganie? Felieton Marcina Nagórka