fbpx
Brooks Chariot - pierwsze buty z pianką EVA. Fot. Brooks

Sprzęt > Buty do biegania > Sprzęt

Kamienie milowe: Pianka EVA – przełom w amortyzacji

brookschariot - pierwsze buty, w których zastosowano piankę EVA

Brooks Chariot – pierwsze buty, w których zastosowano piankę EVA. Fot. Globalratuken.com

Niektóre nowe technologie stosowane w butach biegowych okazały się być użyteczne, wiele z nich prowadziło donikąd, a tylko część stanowiła prawdziwy przełom. W cyklu artykułów przyglądamy się zarówno kamieniom milowym, jak i ślepym uliczkom wynalazków. Ten odcinek poświęcamy budulcowi podeszwy środkowej buta.

Przemysł związany z bieganiem powstał w latach 50. ubiegłego wieku. Z początku nieśmiałe próby skonstruowania buta z czasem przerodziły się w zalew nowinek, odkryć i patentów. Czytałem nawet opinię, że przemysł biegowy pod koniec XX wieku rozwijał się szybciej niż motoryzacyjny.

Początkowo producenci skupiali się prawie wyłącznie na skonstruowaniu podeszwy, która mogłaby wytrzymać duże naciski, dając przy tym ulgę (amortyzację) nogom. Na początku opierano się na gumie kauczukowej, ale ta okazała się zbyt twarda, ciężka i mało elastyczna. Jej żywotność również pozostawiała wiele do życzenia.

Przełomem okazała się guma poliuretanowa – tani w produkcji polimer zbudowany na bazie ropy naftowej. Poliuretan królował w przemyśle biegowym do przełomu lat 70. i 80. Był to twardy, mało elastyczny, ale wytrzymały materiał. Co więcej, jego zbita struktura zapewniała butom sporo stabilności. Poliuretan nie był jednak pozbawiony wad. Zapewniał szczątkową amortyzację. Z czasem brzydko żółciał i zaczynał śmierdzieć. Do dzisiaj pamiętam uderzeniowy zapach po otwarciu szafki – ekskluzywnego miejsca przechowywania wypieszczonych butów biegowych marki Avia. Zapaszek od razu stawiał na baczność, dając wyraźny sygnał dla umysłu: koniec lenistwa – teraz czeka cię walka na treningu!

Prawdziwy przełom nastąpił w roku 1975. Amerykańska firma Brooks jako pierwsza zastosowała nowy typ pianki o nazwie Ethylene-Vinyl-Acetate, czyli w skrócie EVA. Jej budulcem, podobnie do poliuretanu, jest ropa naftowa, powstaje jednak w zupełnie innym cyklu technologicznym. EVA była prawdziwym strzałem w dziesiątkę! Piankę cechowała lekkość, elastyczność, miękkość i sprężystość w stopniu do tej pory nieznanym. Tego potrzebowali biegacze! Przejście z poliuretanu do EVA można porównać do przesiadki z Poloneza do Hondy.

Po pierwszym zachłyśnięciu, zauważono jednak i wady pianki EVA: dosyć mała żywotność i niestabilność. Okazało się, że jej bąbelkowe cząsteczki nie są odporne na zgniecenie, z czasem łamią się i zapadają. Na początku walczono z tym, łącząc strefy poliuretanu (pod piętą) i EVA (z przodu buta). Później naukowcy poprawili odporność pianki, ale nawet jej współczesne odmiany wyznaczają kres życia buta biegowego. Drugą poważną wadą był brak sztywności. Buty wyposażone w pierwsze wersje EVA nieustannie falowały w czasie biegu, wyginały się w najróżniejszych kierunkach, co powodowało nadmierne naprężenia w strukturach naszych nóg.

Wymyślono więc urządzenia do utwardzenia i usztywnienia miękkiej struktury pianki. Z czasem okazało się, że naturalnie sprężysta EVA daje zbyt mało amortyzacji w stosunku do oczekiwań. Zaczęto więc wzbogacać podeszwę dodatkowymi amortyzatorami, w większości opartymi na … odmianach tej pianki.

EVA była prawdziwą rewolucją i mimo pewnych wad, wciąż jest standardem w obuwiu biegowym oraz obiektem nieustannych modyfikacji technologicznych. Obecnie zmartwieniem są nie tylko właściwości użytkowe samej pianki, ale również problemy z jej utylizacją. Okazało się, że czas rozkładu materiału mierzy się w setkach lat i praktycznie nic ze starymi butami nie da się zrobić. Niektórzy producenci, czy to z pobudek ekologicznych, czy marketingowo-biznesowych, zaczęli wprowadzać na rynek odmiany pianki EVA o szybszej biodegradacji. Ich czas rozkładu wciąż jest jednak daleki od ideału.

Kamienie milowe - cykl w miesięczniku Bieganie

* Przypominamy cykl “Kamienie milowe, z 2010 roku. Gdy autor pisał te słowa nie było wówczas jeszcze pianki Lunarlon w Nike i Boost w Adidasach, od tamtej pory technologia również się zmieniła. “Kamienie milowe” to ciekawy powrót do przeszłości, dzięki któremu można poznać ewolucję butów biegowych.

Radek Wieliczko, “Kamienie milowe: Podeszwa EVA”, Bieganie marzec 2010

Przeczytaj również: Kamienie milowe: Stabilizator śródstopia

mm
Radek Wieliczko

Podoba ci się ten artykuł?

0 / 5. 0

Przeczytaj też

Komfort, ochrona, prędkość i trakcja – te określenia butów do biegania stanowią o sile kolekcji marki ASICS na sezon jesień-zima 2020. Kultowe modele w nowej odsłonie zostały zaprezentowane w trakcie spotkania pod hasłem „Poczuj różnicę” […]

ASICS zaprezentował nową kolekcję biegową AW20’

U rekordzisty świata w biegu na 400 m Wayde’a Van Niekerka stwierdzono zakażenie koronawirusem. Reprezentant Republiki Południowej Afryki miał właśnie rozpocząć tegoroczny sezon, gdy dowiedział się o chorobie. To oznacza, że jego przerwa w starach […]

Aktualny rekordzista świata i mistrz olimpijski z COVID-19!

Pandemia koronawirusa spowodowała, że w naszym życiu zaszło wiele zmian. Nie ominęły one również środowiska biegowego, bo obostrzenia wprowadzone przez rząd zablokowały organizację zawodów. Nawet po ich zluzowaniu nie jest tak jak dawniej, a wiele […]

Czy warto bronić się przed biegami wirtualnymi?

Przeciążenie w połowie przygotowania do ważnego biegu to koszmar każdego biegacza i każdej biegaczki. Co wtedy robić, jak reagować na różne objawy bólowe?

Przeciążenia w treningu – jak reagować?

Rosnąca liczba odwołanych imprez oraz próby organizacji biegów wirtualnych sprawiła, że miałem ostatnio przerażającą senną wizję przeszłości. Przyszłości, w której bieganie miało zupełnie inny wymiar i w której stałem się jednym z tych, którzy opowiadali […]

Biegowe science-fiction, czyli kilka słów o tym, jak to się drzewiej startowało w zawodach… [Felieton]

Biegacze lubią wyzwania i chętnie je podejmują. Start w maratonie, czy biegu ultra kusi wielu, bo dystans… ma znaczenie. Jednak bywają zawody, w których liczba kilometrów stanowi zagadkę. Tak zdarza się podczas zawodów o określonym […]

Jak przygotować się do biegu 24-godzinnego? Radzi Patrycja Bereznowska

Uchwalono nowe przepisy dotyczące dozwolonych butów biegowych. Koniec z dowolnością producentów.

Nowe regulacje dotyczące butów dozwolonych na zawodach

Jak co roku, w środku lata wielu biegaczy zmaga się z upałem i wysokimi temperaturami. Jak przetrwać ten okres bez większego uszczerbku dla naszych treningów? Poznaj 5 podstawowych zasad trenowania w upalne dni! Chociaż każdy […]

5 podstawowych zasad treningów w upalne dni